مرسلون

حقایق دین و تاریخ

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
حقایق دین و تاریخ حقایق دین و تاریخ

با توجه به نقل مکرر و زياد واقعه کربلا توسط راويان مختلف هيچ شکی برای کسی در وقوع اين حادثه باقی نمی‌ماند. هيچ حادثه‌ای در تاريخ اسلام همانند واقعه کربلا تاريخ مکتوب و صحيح ندارد. هرچند وقوع بعضی از حوادث تاريخی را به‌صورت صد در صد نمی‌توان قائل شد امّا می‌توان با تجزیه‌وتحلیل به کشف حقايق زيادی از زندگی گذشته انسان‌ها پرداخت. تاريخ به‌عنوان يکی از منابع شناخت در اسلام از جايگاه ویژه‌ای برخوردار است.

در طول تاريخ حوادث و رویدادهای متفاوتی درروی زمين اتفاق افتاده است. يکی از مهم‌ترین حوادث تاريخی در صدر اسلام به شهادت رسيدن امام حسين ـ علیه‌السلام ـ به همراه عده‌ای از ياران باوفایش در دشت کربلا بوده است. اين حادثه در دهم محرم سال 61 هجري اتفاق افتاده است. [1] در طول تاريخ و درواقع از زمان وقوع اين حادثه تاکنون هیچ‌کس در وقوع اين حادثه ترديد نکرده است.
چراکه همه‌کسانی که در محرم سال 61 هجری در دشت کربلا و در مقابل لشکر يزيد قرار داشتند به شهادت نرسيدند. علاوه بر امام سجاد ـ علیه‌السلام ـ که بيمار بود و تقریباً 34[2] سال بعد از واقعه کربلا زنده ماند و همواره وقايع کربلا و شهادت پدر بزرگوارش را روايت می‌کرد، حضرت زينب ـ سلام‌الله عليها ـ ام‌کلثوم، حسن مثنا و بيش از 70 نفر ديگر از اهل‌بیت امام حسن ـ علیه‌السلام ـ زنده ماندند و اين حادثه را براي ديگران نقل کردند. درواقع حماسه کربلا را زنده نگه داشتند. علاوه بر اين افراد بسياري در لشکر عمر سعد بوده‌اند که خود از راويان واقعه کربلا بوده‌اند.
ازجمله اين افراد می‌توان حميد بن مسلم را نام برد.
نقل رخدادهای عاشورا توسط اين راويان سبب شد همين روايات در کتاب‌های مورخانی که در خصوص حادثه کربلا کتاب نوشتند، انعکاس پيدا کند.
هيچ مورخی را نمی‌توان پيدا کرد که در اصل وقوع اين حادثه تشکيک کرده باشد. حتي جزئيات واقعه کربلا (با اختلافات اندک) توسط مورخان ثبت و ضبط‌شده است. شهيد مطهری (ره) می‌نویسد: «بايد توجه داشت که تاريخ نهضت اباعبدالله ـ علیه‌السلام ـ نسبت به بسياری از فصول تاريخ از تحريف مصون و محفوظ مانده است... جزئيات واقعه بازگويی و ثبت‌شده است ازاین‌جهت امثال طبری، يعقوبی، شيخ مفيد، ابوالفرج اصفهانی و... جزئيات وقايع را با نقل روات موثق نقل کرده‌اند». [3] بنابراين تواتری [4] که در نقل اين حادثه وجود دارد هيچ شکی براي کسي باقی نمی‌گذارد.
شهيد مطهری (ره) قائل است: «وقتي يک قضيه به‌صورت تواتر نقل می‌شود، ديگر قابل اينکه اغراض افراد در آن دخالت کرده باشد نيست». [5] به‌عنوان نمونه اگر فردی از چندين نفر بشنود که در شهری به نام مکه خانه کعبه (خانه خدا) وجود دارد، مکانی مقدس که مسلمانان برای زيارت به اين خانه می‌روند و همواره از خانه کعبه و صفا و مروه و... سخنانی بشنود آيا هيچ شکی برای او باقی می‌ماند در اينکه آيا اين خانه واقعاً وجود دارد يا خير؟ اگر کسي در هر يک از رخدادهای صدر اسلام شک کند ولی در واقعه کربلا (اين حادثه هميشه زنده) نمی‌تواند شک کند.
در بخشي از سؤال پرسیده‌اید ثابت کنيد وقايع تاريخی که وجود دارد راست است؟ در جواب بايد گفت: هیچ‌کس قائل نيست که همه وقايع تاريخی که وجود دارد و بعضاً توسط افراد نقل می‌شود، صد در صد صحيح است و هيچ شک و ابهامی در آن‌ها وجود ندارد. شهيد مطهری (ره) که البته در خصوص مورخان بحث می‌کند می‌نویسد: «مورخ نبايد يک حالت ساده‌دلی داشته باشد و خيال کند هر چه که در کتب تاريخ گذشته نوشته‌شده عين حقيقت و واقعيت است». [6] و در جاي ديگری می‌نویسد: «بعضی صرفاً ملا سنتی هستند. همین‌قدر که کتابي و يک نسخه خطی پيدا کنند که مثلا 700 سال قبل نوشته شد، يا در فلان جا چاپ‌شده، اين ديگر برايشان وحی منزل است. در مقابل عده‌ای اساساً تاريخ را بی‌ارزش می‌دانند می‌گویند انسان هیچ‌وقت نمی‌تواند خودش را از تعصبات و جانب‌داری‌ها و عقده‌ها و کینه‌ها تخليه کند». [7] شهيد مطهری (ره) هردوی اين دیدگاه‌ها را رد می‌کند و قائل است: نمی‌شود بشر را متهم کرد که هميشه مطابق منافع خودش وقايع را نقل می‌کند؛ و بعضی وقايع هست که اساساً در يک حدّش دروغ بردار نيست. شما می‌بینید بسياری از قضايا را دو طرف متخاصم نوشته‌اند امکان تحريف در بعضی قضايا نيست. قضايايی که در سطح عموم واقع می‌شوند، [8] اصلا امکان تحريف آن‌ها وجود ندارد. يعنی قضيه به‌صورت تواتر نقل می‌شود که اصلا قابل اينکه اغراض افراد در آن دخالت کرده باشد نيست. [9] اما اينکه سؤال کرده‌اید چرا دين ما متصل به تاريخ است؟ در تمام دنيا مردم با تاريخ خود زندگی کرده و هويت خود را مديون تاريخ هستند و هيچ ملتی نيست که بدون تاريخ باشد و از گذشته خود بريده باشد، علاوه بر مسائل اجتماعي، علوم و دستاوردهای تمدنی انسان‌ها نيز به گذشته مربوط است، پیشرفت‌های بشری یک‌شبه نبوده، بلکه به‌مرورزمان با انباشت اطلاعات و دستاوردها به تکامل رسيده و آنچه امروز به‌عنوان اختراعات و صنايع و فنون است بی‌تردید از گذشته بنيان گرفته، ازاین‌روی هرگز نمی‌توان گذشته را انکار و آن را موردتردید قرار داد. ازاین‌روی بخشي از آموزه‌های اسلامی درس‌هایی هستند که تاريخ آن‌ها را برای ما بيان کرده است. به‌عنوان نمونه مطالبی که در خصوص سيره نبی مکرم اسلام وجود دارد، مطالبی که در خصوص سيره ائمه اطهار ـ علیهم‌السلام اسلام ـ وجود دارد، از تاريخ گرفته‌شده لذا دين ما به خاطر ارتباطی که با پيشوايان خويش دارد با تاريخ پيوندی عميق دارد. در روايات و احاديث اسلامی نيز اين مسئله که تاريخ امری شناختنی و منبع کسب معرفت و تجربه و دانش است، بارها موردتوجه قرارگرفته است. [10] اما اينکه گفته‌اید چرا هر دليلی می‌آوریم از تاريخ است؟ در جواب بايد گفت: براي اثبات يک موضوع دينی از علوم مختلفی استفاده می‌شود. علم فقه، کلام، حديث و تاريخ و... ازجمله علومی هستند که آگاهی از اين علوم می‌تواند افراد را در موضوعات مختلف به حقيقت برساند. در دين اسلام به تاريخ و دانستن وقايع تاريخي توجه خاصی شده است. [11] قرآن عموماً پس از بيان مسائل تاريخي به جنبه عبرت‌آموزی وقايع اشاره دارد. [12] قرآن تأکيد دارد که تاريخ گذشتگان يک منبع شناخت و معرفت است و به انسان آگاهی و بينش می‌دهد. [13] شهيد مطهری (ره) می‌نویسد: قرآن به‌طور صريح و قاطع تاريخ را براي مطالعه عرضه می‌دارد. پس تاريخ هم خودش يک منبع برای شناخت است... يعني برويد آثار تاريخی را مطالعه کنيد و بعد ببينيد که زندگی و جامعه بشری چه تحولات تاريخي پیداکرده است. [14] البته این‌گونه هم نيست که ما همه‌چیز را از تاريخ گرفته باشيم، بلکه از عرف و اجتماع و آداب و سنني که مردم عمل کرده‌اند، به‌صورت عين به دست ما رسيده است. به‌علاوه اصل دين، اعتقادات است که بر اساس عقل است و ربطي به مباحث تاريخي ندارد.

نتیجه‌گیری
با توجه به نقل مکرر و زياد واقعه کربلا توسط راويان مختلف هيچ شکي براي کسی در وقوع اين حادثه باقی نمی‌ماند. هيچ حادثه‌ای در تاريخ اسلام همانند واقعه کربلا تاريخ مکتوب و صحيح ندارد. هرچند وقوع بعضی از حوادث تاريخي را به‌صورت صد در صد نمی‌توان قائل شد امّا می‌توان با تجزیه‌وتحلیل به کشف حقايق زيادی از زندگي گذشته انسان‌ها پرداخت. تاريخ به‌عنوان يکی از منابع شناخت در اسلام از جايگاه ویژه‌ای برخوردار است.

معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:

1 ـ مجموعه آثار (فلسفه تاريخ)، شهيد مطهری.
2 ـ دانش تاريخ و تاریخ‌نگاری: حسن حضرتی.


پی نوشت:

[1]. جمعي از نويسندگان، پيشوايان معصوم (علیه‌السلام) ـ زندگی‌نامه چهارده معصوم (علیه‌السلام) ـ، قم انتشارات موسسه درراه حق، چاپ اول، 1381 ش، ص 242.
[2]. معينيان، محمدحسن، معماهای زندگانی چهارده معصوم (علیه‌السلام)، قم، انتشارات نبوغ، چاپ اول، 1375 ش، ص 145.
[3]. مطهری، مرتضی، حماسه حسينی، نشر صدرا، چاپ دوازدهم، 1373 ش، ج 3، ص 252.
[4]. تواتر يعنی نقل روايت يا مطلبي توسط راويان زيادی که موجب اطمينان به صدور روايت باشد.
[5]. مطهری، مرتضی، مجموعه آثار (فلسفه تاريخ)، تهران، نشر صدرا، چاپ سوم، 1386 ش، شماره 15، ص 121.
[6]. همان، ص 123.
[7]. همان، ص 35.
[8]. مثل حادثه کربلا.
[9]. همان، ص 121.
[10]. اکبري، محمدعلی، مقاله «جايگاه علم تاريخ در اسلام» در کتاب دانش تاريخ و تاریخ‌نگاری اسلامي، قم، بوستان کتاب، 1382 ش، ص 125.
[11]. نمل / 69.
[12]. يوسف / 111.
[13]. محمدعلی اکبري، همان، ص 125.
[14]. همان، به نقل از کتاب شناخت شهيد مطهری، ص 78.

 

اطلاعات تکميلي

  • قالب تولید: پاسخ به شبهه
  • مخاطب: عمومی
  • قالب های محتوا: تولیدی
  • محیط انتشار: سایت
  • سطح قالب: سطح ب
  • قالب انتشار: مناسب جهت انتشار در «شبکه های اجتماعی», مناسب جهت«پاسخ به شبهات»

نظرات (0)

هیچ نظری در اینجا وجود ندارد

نظر خود را اضافه کنید.

ارسال نظر بعنوان یک مهمان ثبت نام یا ورود به حساب کاربری خود.
پیوست ها (0 / 3)
مکان خود را به اشتراک بگذارید
استفاده از مطالب این سایت در راستای ترویج دین مبین اسلام بلامانع می باشد.