مرسلون

منابع دینی و سیاست

این مورد را ارزیابی کنید
(1 رای)
منابع دینی و سیاست منابع دینی و سیاست

سیاست باریشۀ «سَوَسَ» یا «سَیَسَ» در قرآن به‌عنوان یک ریشه نیامده است، اما این واژه در روایات ذکرشده است؛ مثلاً دربارۀ اهل‎بیت (علیهم السّلام) تعبیر «دَعَائِمَ الْأَخْیَارِ وَ سَاسَةَ الْعِبَادِ» به‌کاررفته شده است: السَّلَامُ عَلَیْكُمْ یَا أَهْلَ بَیْتِ النُّبُوَّةِ وَ مَوْضِعَ الرِّسَالَةِ وَ مُخْتَلَفَ الْمَلَائِكَةِ ... وَ دَعَائِمَ الْأَخْیَارِ وَ سَاسَةَ الْعِبَادِ وَ أَرْكَانَ الْبِلَادِ ... وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ (1): سلام بر شما ای اهل‌بیت نبوت و جایگاه رسالت و عرصه رفت‌وآمد فرشتگان، ... و استوانه‌های خوبان و سیاست‌مدار‌ترین بندگان و پایه کشورها ... رحمت و برکات خدا بر شما باد.

و در کتاب کافی روایت امام صادق (علیه‌السلام) چنین نقل‌شده است: علی بن ابراهیم عن ابیه عن ابن ابی عمیر عن عمر بن اذینه عن فضیل بن یسار قال سمعت اباعبدالله (علیه‌السلام) یقول لبعض أصحاب قیس الماصر إن الله عزوجل أدب نبیه فأحسن أدبه فلما اکمل له الأدب قال: وَ إنَّکَ لَعَلی خُلُق عَظِیم (2) ثم فوّض إلیه أمر الدین و الامة لیسوس عباده فقال عزّ وجلّ: «مَا آتاکُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوه وَ مَا نَهَاکُمُ عَنهُ فَانتَهُوا (3) (4)

علی بن ابراهیم، از پدرش، از ابن ابی عمیر، از عمر بن اذینه، از فضیل بن یسار روایت کرده است که گفت: شنیدم از امام جعفر صادق (علیه‌السلام) که به بعضی از اصحاب قیس ماصر می‏فرمود: خدای عزوجل به پیغمبر خویش ادب آموخت و ادب او را نیکو ساخت، پس وقتی‌که ادب را برای او کامل گردانید، فرمود: و به‌راستی‌که تو بر اخلاق والا و پسندیده هستی؛ بعدازآن، امر دین و امت را به او تفویض فرمود تا بندگان او را سیاست کند و به امور ایشان توجه داشته باشد و خدای عزوجل فرمود که آنچه را رسول به شما داد، بگیرید و ازآنچه شمارا بازداشت، دست نگه‌دارید.

پس‌واژه سیاست به معنای تدبیر در روایات ما وجود دارد؛ قابل‌توجه است که آنچه در روایات و اصطلاحات اندیشمندان سیاسی اسلام وجود دارد این‌ است که در مفهوم سیاست یک نوع هدایت‎گری به‌سوی کمال و خداوند متعال دیده می‌شود؛ در کتاب المحجّة البیضاء از مرحوم فیض کاشانی که نوعی ویرایش کتاب احیاءالعلوم غزالی است آمده: ... و السیاسة فی استصلاح الخلق وإرشادهم إلى الطریق المستقیم المنجی فی الدّنیا والآخرة على أربع مراتب: الأولى ـ وهی العلیا ـ سیاسة الأنبیاء وحكمهم على الخاصّة والعامّة فی ظاهرهم وباطنهم، الثانیة الخلفاء والملوك والسلاطین وحكمهم على الخاصّة والعامّة جمیعا، ولكن على ظاهرهم لا على باطنهم، الثالثة سیاسة العلماء باللّه سبحانه وتعالى وبدینه الّذین هم ورثة الأنبیاء علیهم السّلام وحكمهم على باطن الخاصّة فقط ولا یرتفع فهم العامّة إلى الاستفادة منهم ولا ینتهی قوّتهم إلى التصرّف فی ظواهرهم بالإلزام والمنع، الرّابعة سیاسة الوعّاظ وحكمهم على بواطن العوام فقط. وأشرف هذه السیاسات الأربع بعد النبوّة إفادة العلم وتهذیب نفوس الناس عن الأخلاق المذمومة المهلكة وإرشادهم إلى الأخلاق المحمودة المسعدة و هو المراد بالتعلیم. (5)

سیاستی که در جهت اصلاح امور مردم و ارشاد آن‌ها به راه راست است و مایۀ رستگاری انسان در دنیا و آخرت هست، چهار مرتبه دارد.

مرتبه اول: که عالی‌ترین مراتب هست، سیاست پیامبران است که احکامی که آن‌ها آورده‎اند، بر تمامی مردم از خواص و عوام و در ظاهر و باطن اجرایش لازم است.

مرتبه دوم: سیاست خلفا و پادشاهان است که فرمان آن‌ها نسبت به خواص و عوام است و در ظاهر اجرا می‌شود نه در باطن.

مرتبه سوم: سیاست آن دسته از عالمان است که به خدای عزوجل و آئین او عالم و آگاه و وارثان پیامبران می‏ باشند؛ حکم آن‌ها تنها نسبت به باطن خواص است و فهم عوام به آن حد نیست که بتواند از احکام آن‌ها استفاده کند و نیز این عالمان از چنان نیرویی برخوردار نیستند که بتوانند در ظواهر آن‌ها تصرف و آنان را به کاری ملزم و یا از آن منع کنند.

مرتبه چهارم: سیاست واعظان است و حکم اینان تنها بر باطن عوام است.

شریف‌ترین این سیاست‌های چهارگانه پس از مقام پیامبری، افادۀ علم و تهذیب نفوس مردم از اخلاق زشت که مایۀ هلاکت هست و ارشاد آن‌ها به‌سوی اخلاق پسندیده‌ای که سبب سعادت خواهد بود و مراد از تعلیم همین است.

 

نتیجه

در قرآن کریم، نمی‌توانیم مستقیماً درباره واژه سیاست موردی را پیدا کنیم، اما می‌توان بر اساس نکاتی که در روایات و در کلمات علما وجود دارد، به‌طور اجمال دریافت که منظور از مفهوم سیاست، همان تدبیر و راهبری انسان‌ها به‌سوی خداوند متعال و طراحی نوع ارتباط بین حاکم و مردم در حکومت اسلامی است؛ البته معنای این حرف این نیست که قرآن کریم اصولاً به سیاست و آموزه‌های سیاسی نپرداخته است؛ بلکه مسائل سیاسی به‌طور فراوان در قرآن وجود دارد و با تعابیر متعددی به مسئله سیاست یا چگونگی تدبیر جامعه توسط حاکم و رابطه حاکم و مردم در قرآن پرداخته‌شده است.


پی‎نوشت‎:
1) مفاتیح‌الجنان، شیخ عباس قمی (ره)، فراز اول زیارت جامعه کبیره.
2) قلم، آیه 4
3) حشر، آیه 7
4) کافی، محمد بن یعقوب کُلینی (ره)، جلد 1، صفحه 266.
5) المحجة البیضاء، فیض کاشانی، جلد 1، صفحه 40

اطلاعات تکميلي

خواندن 93 دفعه
محتوای بیشتر در این بخش: « بررسی مفهوم سیاست

نظرات (0)

هیچ نظری در اینجا وجود ندارد

نظر خود را اضافه کنید.

ارسال نظر بعنوان یک مهمان ثبت نام یا ورود به حساب کاربری خود.
پیوست ها (0 / 3)
مکان خود را به اشتراک بگذارید
استفاده از مطالب این سایت در راستای ترویج دین مبین اسلام بلامانع می باشد.