مرسلون

  • عاقبت انسان عیب‌جو
    یکشنبه, 05 فروردين 1397 19:26

    امام رضا علیه‌السلام: هر کس به دنبال عیوب مردم برود تا روزی از آن، علیه‌شان استفاده کند، خداوند عیب‌های او را آشکار و وی را رسوا می‌کند هر چند در کنج خانه‌اش باشد.

  • شوخی و بذله‌گویی
    دوشنبه, 20 فروردين 1397 17:14

    یکی از آیات تکان دهنده قرآن کریم که متأسفانه کمتر به آن توجه می‌شود، آیه شریفه یکم از سوره مبارکه همزه است که می‌فرماید: وای بر عیب جوی مسخره گر؛ (1) یکی از عادات غلطِ مرسوم بین ما ایرانیان، این است برای سرگرم شدن و خندان یکدیگر برای هم جوک درست می‌کنیم؛ که برخی از آن‌ها مصداق مسخره کردن و برخی غیبت و گاهی تهمت است، خصوصاً جوک‌هایی که برای اقوام یا گروه خاصی درست می‌شود؛ در کل دین مبین اسلام، افراط در شوخی و بذله گویی را منع کرده زیرا باعث سبکی و کم وقاری می‌شود و چه‌بسا موجب آزردن دیگران شود که خود حق‌الناس است. رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمودند: هرگاه بدانید آنچه من می‌دانم، هرآینه کم خواهید خندید؛ (2) البته شادی حق مردم است و کسی منکر آن نیست اما نه به قیمت غیبت کردن یا تهمت زدن و یا آزار دیگران.

    پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم فرمودند: در روز قیامت شخصی را می‌آورند و از برای ایشان در بهشت را می‌گشایند و می گویند: داخل شو تا می‌آید وارد شود در را می‌بندند، از طرف دیگر دری را می‌گشایند تا می‌آید داخل شود باز در را می‌بندند؛ همچنین به این بلا گرفتار است و از هیچ دری نمی‌تواند داخل شود. (3)

    امام صادق (علیه‌السلام) فرمودند: خدای متعال می‌فرماید: هرکه بنده مؤمن مرا خوار سازد مرا به ستیز فرا خوانده است و هر که بنده مؤمنم را بزرگ دارد از خشمم در امان است. (4)


    پی‌نوشت:
    1) وَيْلٌ لِّكُلِّ هُمَزَةٍ لُّمَزَةٍ
    2) معراج السعاده، اخلاق شبّر
    3) اصول کافی، بحارالانوار، معراج السعاده
    4) ثواب الاعمال و عقاب الاعمال

     

  • دروغ مصلحتی
    پنج شنبه, 06 ارديبهشت 1397 09:04

    چرا در اسلام چيزی به اسم دروغ مصلحتی وجود دارد و فرق آن با دروغ معمولی چيست؟ از كجا می‌توانیم تشخيص بدهيم كه اگر دروغ مصلحتی بگوييم بهتر است؟

     

    پاسخ:

    مقدمه دروغ يكی از گناهان بزرگ و سرچشمه تمام بدی‌ها است؛ امام حسن عسکری علیه‌السلام فرمود: جُعِلتِ الخبائِثُ كلُّها فی بيتٍ و جُعِلَ مفتاحُها الكذبُ (1): تمام پلیدی‌ها در خانه‌ای نهاده شده و كليد آن دروغ است؛ دروغ انسان را در ميان مردم بی‌اعتبار نموده و اعتماد ديگران را از وی سلب می‌کند و آثار بسيار نامطلوبی در پي دارد؛ لذا دروغ ازنظر اسلام حرام است؛ اما بااین‌وجود دروغ هميشه و در همه‌جا حرام نيست، در مواردی كه دروغ گفتن دارای مصلحت باشد، ازنظر شرع جايز و حتی در برخی موارد واجب می‌باشد؛ بنابراين در پاسخ سؤال بايد عرض نمود كه فلسفه دروغ مصلحتی و تفاوت آن با دروغ معمولی آن است كه دروغ معمولی پيامدهای منفی به دنبال دارد، باعث اختلاف، تفرقه، نفاق و ريختن آبروی خود فرد و ديگران می‌شود؛ لذا برای همين آثار و پيامدهای منفی آن، خداوند اين نوع دروغ‌ها را حرام نموده است، ذات دروغ حرام نيست؛ بلكه حرمت دروغ به خاطر آثار و پيامدهای منفی آن است؛ اما در مواردی كه پيامد منفی نداشته باشد بلكه آثار مثبت داشته باشد؛ به سبب همان آثارش، دروغ گفتن جايز است؛ لذا يكي از شرايط اصلی اينكه دروغ گفتن جايز است، اين است كه آثار مثبت به دنبال داشته باشد و اگر انسان دروغ نگويد، ضرر قطعی بسيار زياد و قابل‌توجه مالی يا جانی و...متوجه او يا ديگران شود.

    مواردی كه ازنظر فقه اسلامی برای مصالح و فواید مهم شرعی فردی يا اجتماعی دروغ تجويز گرديده به شرح ذيل است:

    1) در مورد ضرورت و ناچاری هرگاه كسي برای حفظ جان يا مال يا ناموس خود يا يك فرد مسلمان سخن يا سوگند دروغ بخورد، جايز است؛ لذا امام صادق علیه‌السلام فرموده است: اگر انسان از روی تقيه و ضرورت و ناچاری سوگند دروغ ياد كند، ضرری ندارد؛ و در ادامه افزود: به‌طور قاعده كلی، هر حرامی در مقام اضطرار حلال می‌شود. (2)

    2) اصلاح ميان مردم هرگاه بين دو نفر مسلمان خصومت و نزاعی باشد و ابتدا تمام راه‌های معمولی چاره را رفته‌اند ولي نتیجه‌ای نبخشيد، در اين صورت انسان می‌تواند با گفتن دروغ، كينه و عداوت را برطرف نموده و صلح و صفا و صميميت ميان آن‌ها برقرار كند، در اينجا دروغ گفتن حرام نيست؛ مثلاً اگر دو نفر يا دو خانواده با يكديگر قهر باشند؛ پيش يكی رفته و از قول ديگری بگويد كه فلانی تعريف و تمجيد شما را می‌کرد؛ و از اينكه با شما قهر كرده اظهار ناراحتی می‌نمود و به نظر من او مايل است كه با شما آشتی كند و همچنين نزد آن ديگری رفته و از قول دوست اولی مشابه همين مطلب را بگويد؛ این‌گونه دروغ‌ها گذشته از اينكه حرام نيست، پسنديده نيز هست و رسول خدا آن‌ها تأييد نموده است، در وصيت پيامبر اكرم صلی‌الله عليه وآله وسلم، به اميرالمؤمنين علیه‌السلام آمده است: يا علی! انَّ اللّه احَبَّ الكذبَ في الاصلاح و ابغض الصدق في الفساد (3): ای علي! خداوند دروغ را كه باعث اصلاح بين مردم شود دوست دارد و از راست گفتن كه باعث فتنه و نفاق شود، بيزار است؛ از اين روايت به‌خوبی دانسته می‌شود كه دروغ گفتن هميشه ناپسند و راست گفتن هميشه مطلوب و پسنديده نيست؛ بلكه در برخي موارد راست گفتن حرام و دروغ گفتن جايز حتی واجب می‌شود؛ سعدی می‌گوید:

    يك دروغ مصلحت‌آمیز            به از صد راست فتنه‌انگیز

    3) خدعه و نيرنگ در جنگ یکی ديگر از مواردی كه گفتن دروغ حرام نيست، جنگ و جهاد است؛ اگر جنگ باانگیزه دفاع و يا رفع فتنه و فساد باشد استفاده از دروغ اشكالی ندارد؛ زيرا اگر بتوانيم با خدعه و فريب دشمن را غافلگير كنيم و با يك حمله ضربتی به او يورش بريم، می‌توانیم با كمترين تلفات دشمن را نابود سازيم، لذا در فراز ديگر از وصيت رسول خدا صلی‌الله عليه وآله وسلم به علی علیه‌السلام آمده است: كه در سه مورد دروغ گفتن جايز است، كه يكي از آن‌ها جنگ است. (4)

    4) وعده به خانواده و همسر در دين مقدس اسلام هزینه زندگی زن و فرزند به عهده مرد است؛ (5) البته نفقه واجب به‌تناسب امكانات و مقدار توان است و بيش از آن لازم نيست؛ ولی چون بسياری از اوقات در اثر زیاده‌طلبی و چشم‌وهم‌چشمی تقاضای خانواده فراتر از امكانات مرد و بیش‌ازحد توان او است؛ در چنين وضعی مرد بر سر دو راهی قرار می‌گیرد؛ يا بايد با برخورد منفی و رد صريح در برابر خواسته‌های آنان موضع‌گیری كند و يا با برخورد امیدوارکننده و وعده‌های مصلحتی و غير جدی تا حدودی آن‌ها را راضی و قانع سازد؛ حال، با توجه به اينكه پاسخ منفی و تند جز جریحه‌دار شدن عواطف و تزلزل اركان خانواده و حتي طلاق همسر سرانجامی ندارد؛ ناگزير اجازه داده‌شده است كه از روش دوم استفاده شود و او به‌ظاهر دروغ گفتن است؛ در همان روايتی كه پیش‌تر از رسول خدا صلی‌الله عليه وآله وسلم نقل شد، به اين مورد نيز اشاره‌شده و تمام روايت اين است: يا علی! ثلاثٌ يحسنُ فيهنّ الكذبُ المكيدةُ فی الحربِ وَعِدَتُكَ زوجتك و الاصلاح بين الناس (6): يا علي! سه مورد است كه دروغ گفتن در آن نيكو است؛ خدعه و نيرنگ در جنگ، وعده به همسر؛ و اصلاح ميان مردم. اين روايت ملاك و معيار خوبی در اختيار ما قرار داده است كه می‌توانیم بر اساس آن تشخيص بدهيم كه دروغ گفتن در اين موارد اشكالی ندارد و اگر دروغ بگوييم در اين موارد، داراي مصلحت و فايده می‌باشد.

    نكته: البته قبل از پرداختن به دورغ مصلحت‌آمیز بايد ديد راه ديگر و سالم‌تری برای رسيدن به نتيجه هست يا خير؛ اگر نيست بازهم نوبت پرداخته دروغ نمی‌رسد؛ بلكه نوبت توريه است؛ توريه هم يعني گفتن لفظی كه ذهن شنونده با آنچه در ذهن گوينده است يكسان عمل نكند؛ مثلاً اگر فلان شخصی خانه است و كس می‌پرسد كه آيا خانه شما است يا خير مشخص با اشاره به كنار خود بگويد او اینجا نيست يعنی كنار من نيست درحالی‌که داخل خانه و در اتاق نشسته است؛ در اينجا شنونده خيال می‌کند منظور اين بوده كه فلان شخص اصلاً خانه نيست.


    پی‌نوشت:
    1) مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، چاپ بيروت، جلد 69، صفحه 236 و نراقی، مهدی، جامع السعادات، جلد 2، صفحه 323
    2) حر عاملی، محمد بن حسن، وسايل الشيعه، چاپ بيروت، جلد 16، صفحه 137
    3) همان، جلد 8، صفحه 578
    4) مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار. چاپ بيروت، جلد 74، صفحه 51
    5) تقريباً تمام فقها چنين فتوايي دارند (می‌توانید به رسالة عملية مراجع عظام تقليد، بخش ازدواج مراجعه كنيد)- نفقه در مورد همسر مطلقاً و در مورد فرزندان در صورت نياز آن‌ها و تمكّن پدر
    6) همان

  • نصیحت نبوی
    یکشنبه, 16 ارديبهشت 1397 00:04

    پیامبر اکرم صلی‌الله علیه و آله و سلم: ای علی دروغ نگو اگرچه در حال حاضر به نفع تو باشد ولی در آینده به ضرر توست. (1)


    پی‌نوشت:
    1) میراث حدیث شیعه، جلد 2، صفحه 27

  • حفاظت از زبان
    یکشنبه, 16 ارديبهشت 1397 00:14

    پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله وسلم): از بزرگ‌ترین گناهان زبان دروغ‌گویی است. (1)


    پی‌نوشت:
    1) بحارالانوار، جلد 21، صفحه 211

  • رسوایی
    یکشنبه, 16 ارديبهشت 1397 12:20

    امام علی علیه‌السلام: دروغ‌گویی عیبی رسواکننده است. (1)


    پی‌نوشت:
    1) بحارالانوار، جلد 66، صفحه 313

  • پرهیز از دروغ‌گویی
    یکشنبه, 16 ارديبهشت 1397 13:04

    نبی اکرم (صلی‌الله علیه وآله وسلم): از دروغ‌گویی بپرهیزید در موردی که گمان می‌کنید نجات شما در دروغ گفتن است بدانید که اشتباه کرده‌اید و هلاک شما در دروغ است. (1)


    پی‌نوشت:
    1) مستدرک الوسائل، جلد 2، صفحه 100

     

  • دروغ و تشویش
    پنج شنبه, 20 ارديبهشت 1397 22:52

    پیامبر اکرم صلی‌الله علیه وآله و سلم: راست‌گویی مایه آرامش و دروغ‌گویی مایه تشویش است. (1)

    انسانی که راست‌گویی را سرلوحه زندگی خود در همه جهات قرار داده است؛ درواقع آرامش را برای خود ارمغان آورد، وزندگی زیبایی برای خود و خانواده و آشنایان خود به وجود آورده است؛ اما آن‌کسی که به دروغ‌گویی عادت کرده و ذهن خود را درگیر کرده و به تشویش کشانده است؛ زیرا هرلحظه ممکن است که آن دروغ‌هایی که به زبان آورده است، آشکار شود برای همین تمامی لحظات او در استرس و ترس سپری خواهد شد.


    پی‌نوشت:
    1) نهج الفصاحه، حدیث 1864

     

  • راست‌گو و نجات
    پنج شنبه, 20 ارديبهشت 1397 23:06

    امام علی علیه‌السلام: راستی تو را نجات می‌دهد هرچند از آن بیمناک باشی. (1)

    ریشه اکثر گناهان بزرگ دروغ‌گویی می‌باشد، راست‌گویی و صداقت انسان را نجات می‌دهد؛ و دروغ‌گویی ا انسان را کم‌کم به هلاکت و نابودی می‌کشاند؛ باید بدانیم که دروغ‌گویی عواقب بسیار خطرناکی را هم برای خود شخص و هم برای خانواده او و جامعه دربر خواهد داشت؛ زیرا این شخص وقتی دروغ می‌گوید، بر روی فرزندان خود یا همسر یا خواهر و برادر خود تأثیر می‌گذارد و همین‌ها وارد جامعه می‌شوند و کمکم شاهد جامع ای می‌شویم که دیگرکسی به کسی اعتماد نمی‌کند.


    پی‌نوشت:
    1) میزان الحکمه، جلد 6، صفحه 177

استفاده از مطالب این سایت در راستای ترویج دین مبین اسلام بلامانع می باشد.