مرسلون

آزادی در قرآن

این مورد را ارزیابی کنید
(1 رای)
نماد آزادی در قرآن نماد آزادی در قرآن

در قرآن دست‌کم 9 اسم برای خانه خدا وجود دارد که یکی از آن‌ها، البیت العتیق است. آیا می‌دانید چرا به خانه خدا (البیت العتیق) گفته شده؟

می‌گویند: در عرش حضرت رحمان، برای فرشتگان خانه‌ای است، بسان کعبه بر روی زمین که قرآن او را (بیت معمور) می‌خواند. فرشتگان گرداگرد این بیت معمور تسبیح‌گویان طواف می‌کنند، چنانکه مؤمنان در اطراف «بیت عتیق» خدا بر روی زمین، لبیک‌گویان، حضرتش را می‌خوانند.
گفتم بیت عتیق. آری، این عبارت، یکی از حدود هفتاد نامی است که بر خانه خدا، نهاده شده است. خداوند در قرآن از کعبه، تعبیر به (بیت) کرده و این خانه را متصف می‌کند به اوصافی چند، از جمله:
«بیت العتیق»[1] (خانه کهن یا آزادشده)، «بیت‌الحرام»[2] (خانه دارای حرمت)، «بیت‌المعمور»[3] (خانه آباد) و «بیت المحرّم»[4] (خانه حرمت داده یا دارای تحریم).

اما (بیت عتیق) به چه معناست؟
اهل تفسیر، در تبیین معنای این عبارت، دیدگاه‌های مختلفی را به میان آورده‌اند.
1) عتیق یعنی آزاد:
عتیق، یعنی آزاد و عتق یعنی آزادی. این خانه، آزاد است، نظیر دیگر مساجد نیست که گاهی ملکِ کسی باشد و گاهی مسجد ساخته شود. خانه‌ای است که ابداً ملک کسی نشده و مالکی جز خدا نداشته و ندارد. خانه‌ای است که از رقّیّت، مالکیت و ملکیت غیر خدا آزاد است. شما اطراف خانه آزاد طواف کنید تا درس آزادگی بیاموزید. ملکِ احدی نشوید. مملوک کسی نگردید و زمام شما به دست غیر خدا نباشد. کعبه بیتی است که لا یملکهُ أحد ولم یملکه أحد [5] طواف، اطراف این خانه انسان را آزاد می‌کند که ملک کسی نشود و بنده کسی نگردد. نه ملکِ مالکِ درون شود نه ملکِ مالکِ بیرون. انسانِ آزمند و طمع ورز، ملکِ آزِ درونی خود است; الطمع وثاق أکید. انسانی که گرفتار طمع است، بنده ی دیو و اهرمن درونی است.
حضرت علی امیر مؤمنان (علیه‌السلام) فرمود: عبد الشهوة أذلّ من عبد الرق [6] بنده شهوت، ذلیل‌تر از بنده زرخرید است. بنده زرخرید، عزیز است و انسانِ تابع شهوت، ذلیل. طواف، اطراف کعبه، انسان را از شهوت و غضب آزاد می‌کند. انسان آزاد شده از بندِ شهوت و رهاشده از قید غضب، فرشته است. [7]آری، کعبه از منظر قرآن، نماد آزادی است. چون احدى مالك كعبه نیست و از هر سلطه و سلطنتى آزاد است، [8] «عتیق» نامیده می‌شود؛ چنانكه مملوك با «عتق» از سلطه ارباب و مالك آزاد می‌گردد، كعبه نیز از سلطه هر مالك و سلطانى آزاد است. عتیق، معنای دیگری نیز دارد و آن، «مصونیت از غرق شدن» است. خداوند در داستان نوح (ع) تمام زمین را غرق آب كرد، لذا هر چیز كه در زمین بود غرق شد مگر بیت كه خداوند آن را از زمین بالا برد تا غرق نشود. از آن روست كه به كعبه عتیق گفته‌اند. به روایتى از ابوحمزه ثمالى در این زمینه (كه عهده دار تبیین هر دو معنا از «عتیق» است)، توجه نمایید:
می‌گوید: در مسجدالحرام، به خدمت امام باقر علیه‌السلام رسیدم؛ عرض كردم: «به چه دلیل خانه كعبه را عتیق نامیده‌اند؟ حضرت فرمود: چون هیچ خانه‌ای نیست كه خداوند آن را بر روى زمین نهاده باشد، مگر اینكه صاحبى و ساكنانى دارد، جز این خانه. این خانه، صاحبى جز خداى عزوجل ندارد و لذا حرّ و آزاد است. سپس حضرت فرمود: خداى عزوجل، قبل از زمین، آن را آفرید؛ سپس زمین را خلق كرد و از زیر آن خانه، زمین را گسترانید.» [9] از این رو، جز آزادگان بر گرد آن نمی‌چرخند؛ آزادگانِ از هر سلطه درونى و بیرونى! اساساً كعبه مركزى است تا انسان‌ها خود را از سلطه طاغوت‌های بیرونى و درونى، آزاد كنند. تنها «احرار» شایستگى طواف بر بیت عتیق و حرّ (نمادِ آزادى و آزادگى) را دارند. همان‌طور كه نماز، آدمى را از فحشا و منكر بازمی‌دارد، طواف نیز آدمى را از شرك و رقیّت و ظلم‌پذیری می‌رهاند؛ چراكه انسان، مأمور است برگِرد «بیت عتیق» طواف كند: وَلِیَطَّوَّفُوا بِالْبَیْتِ اْلعَتِیق.[10] از این بیان لطیف برمی‌آید كه خانه‌ای كه مملو از بت‌های چوبی و سنگى باشد و یا در محاصره‌ی مشركان و ملحدان و یا مستكبران و ستمگران باشد، «عتیق» نیست. با شكستن بت‌های درون كعبه و شكستن ابهت و قدرت مستكبران و مشركان و قطع ایادى آنان از این پایگاه توحید، بیت‌الله الحرام «عتیق» خواهد شد، آنگاه طواف بر آن، «طواف بر بیت عتیق» خواهد بود و در اندیشه و روان و زندگى مادى و معنوى طواف كننده، اثر خواهد گذاشت.[11]

2) عتیق یعنی مصون از غرق شدن
عتیق، معنای دیگری نیز دارد و آن، «مصونیت از غرق شدن» است. خداوند در داستان نوح (ع) تمام زمین را غرق آب كرد، لذا هر چیز كه در زمین بود، غرق شد مگر بیت كه خداوند آن را از زمین بالا برد تا غرق نشود. از آن روست كه به كعبه عتیق گفته‌اند. [12]
چنان‌که در روایتی، صادق آل محمد (علیه‌السلام) فرموده‌اند: «وَ انَّما سُمّىَ الْبَیت، العَتیقِ لاَنَّهُ اعْتق مِنَ الغَرِق»؛ خانه كعبه را عتیق نامیدند به علت اینكه از غرق شدن رهایى یافته است.[13]  می‌توانیم این معنا را وجه جداگانه‌ای به شمار نیاوریم بلکه آن را به منزله ی تأیید معنای نخست (آزادی) بینگاریم.

3) عتیق یعنی کهنه و قدیمی
خانه كعبه نیز (هرچند بنایش به دست ابراهیم خلیل و فرزندش اسماعیل است)، امّا به‌حسب روایات، نقطه آغاز گسترش خاك در سطح سیاره زمین است. [14] و به لحاظ قدیمى و نفیس بودنش، «بیت عتیق» نام‌گذاری شده است.[15]

4) عتیق یعنی محترم
برخی گفته‌اند: مکه، به‌واسطه قدمت آنکه اولین خانه برای مردم است، عتیق نامیده شده است. راغب گوید: عتیق آن است كه در زمان یا مكان یا رتبه مقدّم باشد لذا به قدیم و شخص محترم و آزاد عتیق گویند؛ بنابراین می‌شود گفت كه: عتیق در آیه به معنی محترم است.
در كافی از امام باقر علیه‌السلام نقل شده: «قال هو بیت عتیق من الناس لم یملكه احد» است، بیت عتیق یعنی خانه محترم.این وجه از سه وجه گذشته بهتر است و مؤیّد آن كلمه حرام است كه در بعضی آیات، صفت بیت واقع شده مثل: «جَعَلَ الله الْكَعْبَةَ الْبیت‌الحرام قِیاماً لِلنّاسِ» (16) و حرام چنانكه می‌دانیم به معنی محترم است. [17]


پی‌نوشت‌ها:
1. سوره حج، آیات 22 و 33
2. سوره مائده، آیه 2
3. سوره طور، آیه 4
4. سوره ابراهیم، آیه 37
5. وسائل، ج 9، ص 347
6. غررالحکم، حدیث 6298
7. جوادی آملی، عرفان حج
8. راغب اصفهانی، المفردات، ص 321
9. وسائل الشیعه، ج 9، ص 347: «قلت: لأىّ شیء سماه الله العتیق؟ فقال: انّه لیس من بیتٍ وضعه الله على وجه الارض الّا له ربّ و سكّان یسكنونه غیر هذا البیت؛ فانّه لاربّ له الّا الله عزوجل، خلقه قبل الارض، ثم خلق الارض من بعده، فدحاها من تحته».
10. حج: 29؛ نك ٍ: به كتاب الحج، ج 2، مقدمه، ص 19
11. میقات حج (فارسی)، ج 26
12. محمدتقی فعالی، اسرار عرفانى عمره
13. علل الشرایع، ص 399
14. الاقبال بالاعمال الحسنة، سید بن طاووس، (طبع مكتب الاعلام الاسلامى)، ج 2، ص 24 (به نقل از: فقیه، ج 2، ص 89)
15. میقات حج (فارسی)، ج 26
16.مائده، 97
17. آیت‌الله قرشی، قاموس قرآن، ج 1، ص 252

 

اطلاعات تکميلي

  • قالب تولید: پرسش و پاسخ
  • مخاطب: عمومی
  • قالب های محتوا: بازنشر
  • محیط انتشار: سایت
  • سطح قالب: سطح ب
  • قالب انتشار: مناسب جهت درج در «کتب پژوهشی،آموزشی یا تبلیغی »مانند ره توشه تبلیغی دفتر تبلیغات, مناسب جهت انتشار در «شبکه های اجتماعی», مناسب جهت«پاسخ به شبهات»
خواندن 380 دفعه
محتوای بیشتر در این بخش: « آزادی زن یا مرد؟ بنده‌ی کسی نباش! »

نظرات (0)

هیچ نظری در اینجا وجود ندارد

نظر خود را اضافه کنید.

ارسال نظر بعنوان یک مهمان ثبت نام یا ورود به حساب کاربری خود.
پیوست ها (0 / 3)
مکان خود را به اشتراک بگذارید
استفاده از مطالب این سایت در راستای ترویج دین مبین اسلام بلامانع می باشد.