مرسلون

ویژگی‌های سنت‌های الهی

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
ویژگی‌های سنت‌های الهی ویژگی‌های سنت‌های الهی

عمومیت و گستردگی این سنت‌ها

نخستین ویژگی‌ای که می‌توان بر اساس قرآن برای سنّت‌های الهی برشمرد، عمومیت و شمول آن‌ها است؛ به‌گونه‌ای که این عمومیت و گستردگی به‌نوعی، مقوّمِ سنّت است؛ تا جایی که اگر سنّتی از این عمومیت برخوردار نباشد اساساً سنّت الهی به‌حساب نخواهد آمد. قرآن کریم به سنّت‌هایی مورد اجرا درباره اقوام گذشته و تبدیل‌نا‌پذیری آن‌ها اشاره نموده است: سُنَّةَ اللَّهِ فى الَّذِینَ خَلَوْا مِن قَبْلُ وَلَن تجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِیلاً (1): درباره كسانى كه پیش‌تر بوده‌اند، (همین) سنّت خدا (جارى بوده) است؛ و در سنّت خدا هرگز تغییرى نخواهى یافت؛ شمولِ سنّت، به این معنا است که امکان این وجود ندارد که برخی از افراد یا اقوام بتوانند از سنّت استثنا شوند، بلکه زمانی که شرایطِ یک سنت فراهم باشد، اجرای آن درباره همه حتمی و قطعی است؛ یکی از سنّت‌هایی که همه جوامع، محتوم به آن هستند، سنت ابتلا و امتحان ‌الهی است؛ همچنان که قرآن کریم درباره خیال خام کسانی که خود را از سنّتِ امتحان ِالهی مستثنا می‌دانند به‌صراحت می‌فرماید که سنّت امتحان و ابتلا نسبت به همه اقوام جاری است: أَمْ حَسِبْتُمْ أَن تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَلَمَّا یأْتِكُم مَّثَلُ الَّذِینَ خَلَوْا مِن قَبْلِكُم مَّستهُمُ الْبَأْساءُ وَالضرَّاءُ وَزُلْزِلُوا حَتى یقُولَ الرَّسولُ وَالَّذِینَ ءَامَنُوا مَعَهُ مَتى نَصرُ اللَّهِ أَلا إِنَّ نَصرَ اللَّهِ قَرِیبٌ (2): آیا پنداشتید كه داخل بهشت مى‏شوید و حال آنكه هنوز مانند آنچه بر (سر) پیشینیان شما آمد، بر (سر) شما نیامده است؟ آنان دچار سختى و زیان شدند و به (هول و) تكان درآمدند تا جایى كه پیامبر (خدا) و كسانى كه با وى ایمان آورده بودند گفتند: (پیروزى خدا كى خواهد بود؟) هشدار، كه پیروزى خدا نزدیك است.

 

قطعیت و تبدیل ناپذیری
جدای از شمول و عمومیت، هیچ چیز نمی‌تواند اجرای سنت‌های الهی را دچار تبدیل و تغییر کند؛ یعنی این که یک سنّت الهی بخواهد به سنّتِ دیگری تبدیل گردد یا اینکه خداوند سنتی را از سر جامعه‌ای برداد و بر قوم دیگر اعمال کند از نظر قرآن منتفی است: فلَن تجِدَ لِسنَّةِ اللَّهِ تَبْدِیلاً وَلَن تجِدَ لِسنَّةِ اللَّه ِتحویلاً (3)؛ علامه طباطبایی (رحمة الله علیه) در بیان تفاوت بین تبدیل و تحویل می‌نویسد که تبدیل سنت؛ به معنای جایگزین عذاب به‌جای سلامتی و رفاه است و تحویل سنت هم به این معنا است که عذاب از قومی که استحقاق آن را دارند، بر سر قوم دیگری مقرر شود و سنت الهی نه تبدیل‌پذیر است و نه تحویل‌پذیر؛ چرا که خداوند بزرگ بر مسیر مستقیم است که حکم وی نه تبعیض پذیر و نه استثنا‌پذیر. (4)

 

منافات نداشتن بااراده‌ی انسان
سنت‌های‌ الهی این‌گونه نیستند که منافات با اختیار و اراده انسان داشته باشند و آن را تحت‌الشعاع خود قرار دهند، برخلاف عقیده کسانی که بر اساس فلسفه‌های مادی‌گرایانه تلاش کرده‌اند که تغییرات اجتماعی و انقلاب‌ها را به ابزار تولید و طبقه‌ی اقتصادی نسبت دهند و از اختیار و اراده‌ی انسانی غفلت کرده‌اند و آن را نادیده گرفته‌اند، قرآن کریم توجه ما را به نقشِ اساسیِ خواست و اراده‌ی انسانی جلب می‌کند تا جایی که حتی اجرای برخی از سنت‌های الهی که قضای الهی بر تحقق بلاقید و شرط آن قرار گرفته است، در اثر تقوا و اعمال نیک و تقرّب جستن به خدا، قابل تغییر است که در علم کلام از این مسئله با عنوان «بداء» تعبیر شده است و در آنجا اثبات می‌گردد که گرچه «بداء» در فعلِ خداوند محال است، ولی ابداء و اظهارِ بداء اشکالی ندارد؛ همچنان که حتّی خودِ قرآن خیلی جاها، سُنَن را معلّق بر اراده و خواستِ انسان نموده است: إِنَّ اللَّهَ لا یغَیرُ مَا بِقَوْمٍ حَتى یغَیرُوا مَا بِأَنفُسِهِمْ (5): در حقیقت، خدا حال قومى را تغییر نمی‌دهد تا آنان حال خود را تغییر دهند؛ همچنین یکی از سنّت‌های الهی، عذابِ امّت‌هایِ گناه‌کار هست که این سنّت هم مشروط به حال افراد از لحاظ استغفار و عدم استغفار است: وَمَا كانَ اللَّهُ لِیعَذِّبَهُمْ وَأَنت فِیهِمْ وَمَا كانَ اللَّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ یستَغْفِرُونَ (6): (ولی) تا تو در میان آنان هستى، خدا بر آن نیست كه ایشان را عذاب كند و تا آنان طلب آمرزش می‌کنند، خدا عذاب کننده‌ی ایشان نخواهد بود.


پی‌نوشت‌:
1) سوره احزاب، آیه 62
2) سوره بقره، آیه 214
3) سوره فاطر، آیه 43
4) المیزان فی تفسیرالقرآن، سید محمد حسین طباطبایی، جلد 17، صفحه 58
5) سوره رعد، آیه 11
6) سوره انفال، آیه 33

 

اطلاعات تکميلي

  • قالب تولید: متن کوتاه
  • مخاطب: عمومی
  • قالب های محتوا: تولیدی
  • محیط انتشار: وبلاگ
  • سطح قالب: سطح ب
  • قالب انتشار: مناسب جهت انتشار در «شبکه های اجتماعی», مناسب جهت«پاسخ به شبهات»
خواندن 1191 دفعه
هیچ نظری در اینجا وجود ندارد

نظر خود را اضافه کنید.

ارسال نظر بعنوان یک مهمان ثبت نام یا ورود به حساب کاربری خود.
پیوست ها (0 / 3)
مکان خود را به اشتراک بگذارید
استفاده از مطالب این سایت در راستای ترویج دین مبین اسلام بلامانع می باشد.